Κλασικές ταινίες

Casablanca

Περίληψη

Βρισκόμαστε στην Καζαμπλάνκα του Β` Παγκοσμίου πολέμου. Εκεί ο Rick , εξόριστος Αμερικανός, ο οποίος είναι ιδιοκτήτης δημοφιλούς νυχτερινού κέντρου, ξανασυναντά την παλιά του αγάπη Ilsa. Συνοδεϋεται όμως από τον άντρα της Victor , Τσέχο ηγέτη που καταζητείται από τους Ναζί. Θέλουν να φύγουν από τη χώρα και ο Rick θα μπορούσε να τους βοηθήσει..

Κριτική

Τι είναι αυτό που κρατά την Casablanca μέσα στην δεκάδα των καλύτερων φιλμ που γυρίστηκαν ποτέ και ταυτόχρονα στη λίστα των φιλμ που είμαστε πάντα έτοιμοι να ξαναδούμε; Δεν μπορεί να είναι μόνο η σφιχτοδεμένη σκηνοθεσία, οι πλούσιες ερμηνείες, η μαγική ατμόσφαιρα και το συγκινητικό ρομάντζο.Ο Umberto Eco παρατήρησε ότι η Casablanca δεν είναι απλώς μία ταινία - «is not just one film. It is many films, an anthology» - είναι ένα συνοθύλευμα στοιχείων της δυτικής κουλτούρας αλλά και αξιών τις οποίες ο δυτικός κόσμος πίστευε ότι υπεράσπιζε κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ταινία ενσωματώνει κάθε αγαπημένο κλισέ και όπως πολύ εύστοχα συνεχίζει ο Eco, η διαπίστωση ενός ή δύο κλισέ μας κάνει να γελούμε, η συνεύρεση όμως εκατό κλισέ μας συγκινεί καθώς δίνει απρόσμενο βάθος στο έργο αλλά και νέες ερμηνευτικές διεξόδους στους θεατές του.

Η Casablanca βασίστηκε στο θεατρικό έργο Everybody comes to Rick’s των Murray Burnett και Joan Alison, ένα έργο άνευ αξιώσεων. Την ευθύνη του σεναρίου έφεραν οι αδελφοί Epstein και ο Howard Koch όμως είναι γνωστό ότι το κείμενο διαμορφώθηκε με την συνδρομή και άλλων σεναριογράφων οι οποίοι δούλεψαν τους αξεπέραστους διαλόγους ή επιμελήθηκαν την ρομαντική ιστορία η οποία φαινόταν κατ’ αρχάς λίγο αδύναμη. Το στούντιο ζήτησε από τους σεναριογράφους να βαδίσουν πάνω στα σίγουρα βήματα του Algiers και του Only Angels have wings ωστόσο το σενάριο δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα. Στην ουσία, λοιπόν,  εξελισσόταν παράλληλα με τα γυρίσματα και ίσως τελικά πολλές από τις σκηνές κορύφωσης να είναι αποτέλεσμα στιγμιαίας έμπνευσης ή σκηνοθετικού αδιεξόδου. Η ταινία χαρακτηρίζεται από την αβεβαιότητα που αποπνέουν τα πλάνα της, πολύ περισσότερο όμως από την αγωνία και την ανασφάλεια που καθρεφτίζονται στα μάτια της Bergman η οποία μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας του μοντάζ δεν ήξερε ποιον ήρωα θα ακολουθούσε η Ilsa. Αυτή η αβεβαιότητα τελειοποιεί την νουάρ ατμόσφαιρα που καθηλώνει τους θεατές. Μία ατμόσφαιρα που ντύνει το As Time goes by… ευφυώς διασκευασμένο από τον Max Steiner ώστε να συνοδεύει όλες τις σκηνές κορύφωσης της ταινίας.

Ο Ούγγρος Michael Curtiz σπανίως μνημονεύεται σε σχέση με το φιλμ του. Παρ’ όλο που η εξαιρετικά αποτελεσματική σκηνοθεσία του ήταν αυτή που έδεσε το πολυπρόσωπο καστ και μερίμνησε ώστε η Casablanca να αποδειχθεί μία ιστορία ηρώων και όχι εραστών, ωστόσο η παρουσία των Bogart και Bergman είναι καταλυτική και επισκιάζει το έργο οποιουδήποτε άλλου συντελεστή, εκτός ίσως από του Claude Rains. Ο Bogart σε γνώριμα χνάρια ερμηνεύει τον Rick, έναν αντιήρωα που του πάει γάντι. Κυνικός, με προσωπικό κώδικα ηθικής, πληγωμένος, μοναχικός, ευέλικτος, έξυπνος με σκοτεινό παρελθόν και ακόμη σκοτεινότερο μέλλον έρχεται αντιμέτωπος με το μοναδικό πράγμα που δεν μπορεί να διαχειριστεί: την γυναίκα που ερωτεύτηκε και δεν μπορεί να έχει. «Of all the gin joints in all the towns in all the world, she walks into mine». Η Bergman, που ήταν η φτηνή λύση όταν η Michele Morgan  ζήτησε σχεδόν τα τριπλά να για να παίξει την Ilsa, προσφέρει στον ρόλο την χάρη και τη φινέτσα της, δύο στοιχεία που εξασφαλίζουν την συμπάθεια του θεατή η οποία δεν είναι καθόλου δεδομένη αν σκεφτείτε ότι αυτό που διέπραξε η γλυκιά Ilsa στο Παρίσι ήταν μοιχεία και μάλιστα εις βάρος ενός ήρωα της Αντίστασης. Η Ilsa (I wish I didn`t love you so much) είναι μία εναλλακτική μοιραία γυναίκα, και αυτό γιατί δεν είναι σε θέση να συνειδητοποιήσει την επιρροή της πάνω στους δύο άντρες που την λατρεύουν. Δεν είναι η κλασσική femme fatale των καθαρόαιμων νουάρ ή των νουάρ υβριδίων

Αντιλαμβάνεται την σημασία που έχει η παρουσία της στην ζωή του Rick ή του Laszlo μόνο φιλτραρισμένη από την αγάπη και τον σεβασμό που τρέφει και για τους δύο. Όχι από την εξουσία που διατηρεί πάνω τους. Το ερωτικό τρίγωνο που δημιουργείται είναι από τα δύσκολα καθώς έχουμε δύο ισότιμους άντρες που σέβονται ο ένας τον άλλον και είναι έτοιμοι όχι να διεκδικήσουν, αλλά να παραχωρήσουν την Ilsa προκειμένου να είναι ευτυχισμένη.

Αντιλαμβάνεται την σημασία που έχει η παρουσία της στην ζωή του Rick ή του Laszlo μόνο φιλτραρισμένη από την αγάπη και τον σεβασμό που τρέφει και για τους δύο. Όχι από την εξουσία που διατηρεί πάνω τους. Το ερωτικό τρίγωνο που δημιουργείται είναι από τα δύσκολα καθώς έχουμε δύο ισότιμους άντρες που σέβονται ο ένας τον άλλον και είναι έτοιμοι όχι να διεκδικήσουν, αλλά να παραχωρήσουν την Ilsa προκειμένου να είναι ευτυχισμένη. 

Ο ρόλος του γάλλου αστυνομικού Renault ανατέθηκε στον Claude Rains και αυτός με την σειρά του φρόντισε να μας μείνει αξέχαστος ο ανθρωπάκος με το πονηρό βλέμμα, την βολική συνείδηση και την λανθάνουσα ομοφυλοφιλία που έχει μία χαρακτηριστική δυσκολία να θυμηθεί αν είναι με το Vichy ή τον De Gaulle. Είναι μακράν ο πιο πολύπλοκος χαρακτήρας του φιλμ και σ’ αυτόν ανήκουν μερικές από τις πιο δηλητηριώδεις ατάκες με κορυφαία αυτήν που διαβάζεται με χίλιους τρόπους «Round up the usual suspects». Το υπόλοιπο καστ παραμένει λαμπρό με τον Peter Lorre στον ρόλο του γλοιώδη Ugarte με το προδιαγεγραμμένο μέλλον, τον Conrad Veidt στον ρόλο του Ναζί αξιωματικού να ολοκληρώνει αυτό που ξεκίνησε με τον Cesare στο προφητικό αριστούργημα The Cabinet of Dr.Caligari τον Paul Henreid στον ρόλο του αντίζηλου του Rick να χάνεται αδίκως εξαιτίας της χημείας των πρωταγωνιστών, τον Sydney Greenstreet στον ρόλο του Ferrari.. 

34 περίπου εθνικότητες απαρτίζουν τον καστ της ταινίας και μας θυμίζουν αυτό που ήταν η Καζαμπλάνκα την εποχή του πολέμου. Ένα σημείο συνάντησης, φυγάδων, απελπισμένων, καιροσκόπων, απατεώνων, λιποτακτών, αντιστασιακών που θεωρούσαν ότι βρίσκονται μία στάση πριν από την Γη της Επαγγελίας. Και αυτό απεικονίζεται με θαυμάσιο τρόπο στην ταινία η οποία ολοκληρώνεται προσφέροντας λύτρωση στους πρωταγωνιστές της. Όχι ευτυχία. Λύτρωση…

Πηγή